NEN 3140 is de Nederlandse norm voor het veilig werken aan en met elektrische installaties en arbeidsmiddelen binnen laagspanningsinstallaties. De norm beschrijft hoe organisaties moeten omgaan met beheer, onderhoud en inspectie van elektrische installaties om risico’s te beheersen en ongevallen te voorkomen. ORTEON ondersteunt organisaties bij het aantoonbaar inrichten, uitvoeren en borgen van NEN 3140 binnen hun organisatie.
De verplichting volgt niet rechtstreeks uit de norm zelf, maar uit de Arbowet en het Arbobesluit. Werkgevers moeten aantoonbaar zorgen voor een veilige werkomgeving. NEN 3140 geeft invulling aan die zorgplicht voor elektrische installaties.
De norm is van toepassing op vrijwel iedere organisatie waar gewerkt wordt met elektrische installaties, machines of apparatuur. Dat betekent dat NEN 3140 relevant is voor industrie, logistiek, utiliteit, onderwijs, zorg en overheid.
NEN 3140 is niet rechtstreeks wettelijk verplicht als norm, maar volgt uit de zorgplicht van de werkgever volgens de Arbowet. Werkgevers moeten aantonen dat elektrische installaties en arbeidsmiddelen veilig zijn en veilig worden gebruikt. In de praktijk zoeken veel organisaties naar duidelijkheid over de verplichtingen rondom NEN 3140 inspecties en aanwijzingen.
Het Arbobesluit verplicht dat arbeidsmiddelen deugdelijk zijn, veilig worden onderhouden en periodiek worden gecontroleerd. Voor elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen wordt NEN 3140 algemeen gezien als de aangewezen invulling van deze verplichting.
In de praktijk betekent dit dat organisaties moeten zorgen voor:
Zonder deze inrichting kan een organisatie niet aantonen dat zij voldoet aan haar zorgplicht.
Binnen NEN 3140 ligt de eindverantwoordelijkheid altijd bij de werkgever. De werkgever moet zorgen voor een veilige inrichting van werkzaamheden aan en met elektrische installaties. In de praktijk wordt deze verantwoordelijkheid organisatorisch ingevuld met een aanwijzingsstructuur.
De norm onderscheidt onder andere de volgende rollen:
Installatieverantwoordelijke (IV)
De IV is verantwoordelijk voor het veilig beheren van de elektrische installatie. Dit omvat beleid, risico-inventarisatie, inspecties en het vaststellen van werkprocedures.
Werkverantwoordelijke (WV)
De WV is verantwoordelijk voor de veilige uitvoering van werkzaamheden aan de installatie. Dit betreft onder andere werkvoorbereiding, werkplekinspectie en toezicht.
Vakbekwaam Persoon (VP)
De VP voert zelfstandig werkzaamheden uit aan elektrische installaties binnen de grenzen van zijn of haar aanwijzing.
Voldoende Onderricht Persoon (VOP)
De VOP mag onder voorwaarden werkzaamheden uitvoeren aan elektrische arbeidsmiddelen of eenvoudige installaties, mits voldoende geïnstrueerd.
Een correcte aanwijzingsstructuur is essentieel om verantwoordelijkheden helder te beleggen en risico’s beheersbaar te houden. Zonder formele aanwijzing is niet aantoonbaar wie waarvoor verantwoordelijk is.
NEN 3140 is meer dan een aanwijzing op papier. In de praktijk vraagt de norm om een gestructureerde inrichting van verantwoordelijkheden, inspecties en beheersmaatregelen.
Voor organisaties betekent dit onder andere:
Veel organisaties hebben delen hiervan ingericht, maar missen samenhang of aantoonbaarheid. Inspectierapporten zijn aanwezig, maar beleid ontbreekt. Rollen zijn benoemd, maar niet formeel aangewezen. Of procedures zijn aanwezig, maar niet geborgd in de organisatie.
Juist die samenhang bepaalt of een organisatie daadwerkelijk voldoet aan de zorgplicht.
ORTEON ondersteunt organisaties bij het structureel inrichten en borgen van NEN 3140. Niet als een eenmalige inspectie, maar als onderdeel van een duurzame veiligheidsorganisatie.
Afhankelijk van de situatie kan ondersteuning bestaan uit onze NEN 3140 diensten, waaronder:
Opstellen of actualiseren van NEN 3140-beleid
Het vertalen van wet- en regelgeving naar een praktisch werkbaar beleidsdocument, inclusief aanwijzingsstructuur en verantwoordelijkheden.
Inrichten van de aanwijzingsstructuur (IV, WV, VP, VOP)
Begeleiding bij het formeel aanwijzen van functionarissen en het vastleggen van taken en bevoegdheden.
Audit en borging
Periodieke toetsing van de inrichting en uitvoering van NEN 3140 binnen de organisatie.
Procesbegeleiding
Ondersteuning bij het praktisch organiseren van inspecties, opvolging van bevindingen en het structureel verbeteren van het veiligheidsniveau.
Training en kennisoverdracht
Opleiden van medewerkers zodat zij hun rol binnen NEN 3140 aantoonbaar en verantwoord kunnen uitvoeren.
Door deze integrale aanpak ontstaat niet alleen naleving van de norm, maar ook duidelijkheid, rust en beheersing binnen de organisatie.